کد خبر : 50127
تاریخ انتشار : سه شنبه ۱۲ تیر ۱۴۰۳ - ۱۳:۲۹

ایده‌ی بازسازی و اصلاحاتِ ساختاری فرافکنی است؛

مکانیسم احتمالی افغانستان‌سازی ایران را متوقف کنیم

مکانیسم احتمالی افغانستان‌سازی ایران را متوقف کنیم

پیگیری سیاست‌های تخریب، تحریف و تحقیر نمادها و بناهای تمدنی، فیلترینگ، آپارتاید جنسیتی و ترغیب به خانه‌نشینی زنان و… آیا گرایش به افغانستان‌سازی ایران به وسیله‌ی برخی از نواصولگرایان نیست؟

نسرین پورهمرنگ

در فاصله‌ی بین هشتم تا پانزدهم تیرماه ۱۴۰۳و در آستانه‌ی دومین مرحله از انتخابات ریاست جمهوری، ایران بین یکی دیگر از بُرهه‌های تاریخی خود قرار گرفته است. طبعا در چنین شرایطی بسیار حساس، کمتر مجال طرح بحث‌های نظری است، از اینرو بیان چند نکته به صورت فهرست‌وار “ضروری” است.

اهمیت و وضوح این “ضرورت”، به واسطه‌ی مرور معیشت‌مان در جغرافیایی است که “زیست جهان” ما را به عتوان نفری از شهروندان این کشور تشکیل می‌دهد و نه بیشتر. طبعا آنچه بیشتر و بالاتر است، همواره سهم از مابهتران بوده و هست، و هیچ‌گاه در تخیلات ما نیز نگنجیده و نظری هم بدان‌ها نداشته و نداریم. ضرورتی که اینروزها دلسوزان این آب و خاک را وادار می‌کند تا دست به قلم ببرند، از یکسو تعلق خاطر به زیست‌جهانی است که مرز و بوم مادری‌مان را تشکیل می‌دهد، و دیگر آن که چنانچه آیندگان بخواهند ما را به قضاوت بنشینند، امیدوار باشیم که همگان را به یک چوب نرانند و به یکجا سرزنش ننمایند، و اما بیان چند نکته:

 

تحقق اصلاحات و یا بازسازی ساختاری «در زمان» نه «از زمان»

تصور انجام اصلاحات ساختاری «از زمان» و از دوره‌ای خاص، چه بسا ناشی از شناخت نه چندان دقیق از عُمق تحولات و فرآیندهای اجتماعی باشد. البته نقش «دوره‌های زمانی خاص» که تغییرات اجتماعی منجر به تصمیم‌سازی‌های اساسی در آنها برجسته می‌شوند، قابل انکار نیست، اما توجه به این نکته از اهمیت برخوردار است که هم شکل‌گیری چنین دوره‌های زمانی خاص متکی به «فراهم آمدن ویژگی‌ها و متغیرهای متعدد در کنار یکدیگر» است، و هم ساخت‌یافتگی تصمیم‌های اتخاذ شده در بافت جامعه، متکی به همراهی اکثریت با گفتمان فراگیر شده است.

چنین شرایطی به علل متعدد در جامعه‌ی ما فراهم نیست. از جمله علل و دلایل این فراهم‌ناپذیری را می‌توان در «تعدد نیروها و بازیگران سیاسی سازمان نیافته»، که هریک اقلیتی ناسازگار با گروه‌های دیگر را تشکیل می‌دهد، «تبدیل کنشگری سیاسی به حُجره‌ها و بنگاه‌های کارچاق‌کنی و دلالی در فقدان احزاب حرفه‌ای و نظام‌مند»، «اولویت و سلطه‌ی آشکار منافع فردی و گروهی بر منافع جمعی و ملی در سطوح مختلف جامعه»، «به اشباع رسیدن مراجع فکری در شرایط بی‌اعتبار شدن قول و فعل نخبگان سیاسی و اجتماعی، و گسترش شبکه‌های اجتماعی و ورود بازیگران غیرحرفه‌ای به میدان بازی‌های سیاسی»،  «بی‌اعتباری امر معنوی و تقلیل یافتن هرگونه هنجار اجتماعی و فرهنگی به ابزار کسب درآمد و منافع شخصی» ، «مبهم بودن اُفق‌های معرفتی جامعه برای ظهور و فراگیر شدن گفتمان‌‌های جدید به واسطه‌ی شکست گفتمان‌های پیشین و گُسست روابط فکری میان نسل‌های مختلف» ، و از سوی دیگر «وجود بحران‌های منطقه‌ای»، «پدیدار شدن بازیگران متعدد سیاسی، قومی، محلی و منطقه‌ای» که همبستگی و منافع ملی را تهدید می‌کنند، «گریبانگیر شدن تورم و بحران‌های اقتصادی بلندمدت» و «کمرنگ شدن اراده‌ی کُنشگری اجتماعی طبقه‌ی متوسط» و بسیاری دیگر از این دست عوامل جست و جو کرد.

این عوامل جملگی در چرخه‌ای گسترده و پیچیده با تاثیرگذاری و اثرپذیری از یکدیگر –دستکم در کوتاه مدت- مانع از ظهور گفتمانی فراگیر و پدیداری شرایط و موقعیتی می‌شوند که بتوان در آن به طرح و برنامه‌ریزی برای بازسازی و یا اصلاحات ساختاری پرداخت؛ شرایطی که در آن امکان همبستگی و کنش مبتنی بر اراده‌ی جمعی فراهم باشد.

 

در سیاست‌های افغانستان‌سازی ایران گُسست ایجاد کنیم

ایران در مقایسه با کشور همسایه –افغانستان- از این بخت و اقبال برخوردار بوده است که در بُرهه‌هایی از تاریخ بتواند بخش‌هایی از ساز و کارهای توسعه را در قالب نظام‌های آموزشی، بوروکراسی و استقرار نهادهای اداری، بهداشت و درمان، مسکن و راه‌سازی، صنایع فرهنگی و خدمات مصرفی در کشور راه‌اندازی نماید؛ بُرهه‌هایی که روابط جمعی و سپهر فرهنگی سرزمین از این حد آشوب و گُسست برخوردار نبود.

این سازه‌های نوین به نوبه‌ی خود به پدیداری طبقات جدید اجتماعی و نهادینه شدن برخی راهکاری توسعه در زمینه‌ی بهداشت، آموزش، ارتباطات و … به مثابه سبک زندگی منجر شد. اگرچه این ساز و کارهای مدرن‌سازی، ناقص و پرمساله بود اما در ارزیابی‌های کلی برای حفظ ایران در مسیر تمدن و پیشرفت از اهمیت کارکردی برخوردار گردید. اهمیت کارکردی این بناهای تمدنی هیچ‌گاه مورد توجه مُنتقدان چپگرایی قرار نگرفت که خود همواره بخشی از مشکل فرآیند توسعه در ایران بودند. اما تحریم‌های دو دهه‌ی اخیر و سیاست‌هایی که متعاقب تحریم‌ها پی گرفته شد، به سرعت بسیاری از ساز و کارهای توسعه در ایران را نه تنها متوقف ساخت، بلکه در جهت تخریب آنچه موجود است پیش برد.

پیگیری سیاست‌های تخریب، تحریف و تحقیر نمادها و بناهای تمدنی از جانب طیف خاصی از گروه‌های نوظهور تندرو در سال‌های اخیر، فیلترینگ، آپارتاید جنسیتی و ترغیب به خانه‌نشینی زنان، مخالفت با رفع تحریم و فروغلتاندن طبقات بیشتری از جامعه‌ی ایرانی به زیر خط فقر، آیا گرایش به افغانستان‌سازی ایران به وسیله‌ی برخی از نواصولگرایان نیست؟

این سیاست‌ها به ویژه از دورران کرونا به این‌سو به مانند موریانه به جان سازه‌های موجود تمدن و توسعه در ایران افتاده است. تُهی کردن دانشگاه‌ها از نیروهای انسانی کارآمد و متخصص، حاکم کردن فضای امنیتی در دانشگاه‌ها، تبدیل مسایل حاشیه‌ای و کم‌اهمیت به دستور جلسه‌ی دانشگاه‌ها و نهادهای علمی و مدنی، هدر دادن بودجه‌های آموزشی دانشگاه‌ها برای تاسیس رشته‌های خلق‌الساعه و بی‌اهمیت، تُهی کردن آمورش و پرورش از نیروهای انسانی با تجربه و دانش‌آموخته و مُتبحر و فاصله گرفتن این نهاد از وظایف اصلی خود، موج مهاجرت دانشجویان، دانش‌ آموختگان، پزشکان و متخصصان و کادر درمان، به حاشیه رفتن مسایل عمرانی و بازسازی زیرساخت‌ها و هدر دادن بودجه‌‌های کلان برای پروپاگاندا و موسسات بی‌فایده، تنگ‌تر کردن فضای اجتماعی و تلاش برای دیوارکشی در جامعه و محدودتر ساختن آزادی‌های اجتماعی، پیاده کردن طرح صیانت و بحرانی ساختن  اینترنت کشور، و طرح ایده و اجرای برخی برنامه‌ها‌ی زیرپوستی برای کمرنگ ساختن نقش ساختارهای علم تجربی در کشور، از جمله تشویق بهره‌مندی از گیاهان علفی و مذمت استفاده از بیمارستان برای زنان باردار از زبان برخی اهالی وعظ و خطابه … از جمله عملکردهایی بوده است که به ویژه طی چند سال گذشته شاهد بودیم.

چنین عملکردهای نگران کننده‌ای در کنار سیاست مدارا و همدلی و همزبانی برخی جناح‌های قدرت در ایران با حاکمان افغانستان، در کنار بسیاری از وقایع دیگر و اظهار نظرهایی که هر از چندگاه از زبان چهره‌های مشهور تندرو(به ویژه اعضای جبهه‌ی پایداری) شنیده می‌شود، به واقع این نگرانی را تقویت می‌سازد که آیا در شرایطی که بسیاری بیم از آن دارند که مبادا ایران به سمت کره‌شمالی شدن پیش برود(که به نظر من هیچ‌گاه چنین نخواهد شد)، باید هراس از افغانستان‌سازی ایران داشته باشیم؟!

 

 

 

برچسب ها :

ناموجود
ارسال نظر شما
مجموع نظرات : 0 در انتظار بررسی : 0 انتشار یافته : 0
  • نظرات ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط مدیران سایت منتشر خواهد شد.
  • نظراتی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
  • نظراتی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط با خبر باشد منتشر نخواهد شد.