کد خبر : 50070
تاریخ انتشار : دوشنبه ۴ تیر ۱۴۰۳ - ۷:۰۸

دشواری‌های «بازیگری دمکراتیک» در صحنه‌های سیاسی- اجتماعی در ایران

دشواری‌های «بازیگری دمکراتیک» در صحنه‌های سیاسی- اجتماعی در ایران

الگوهای متنوع و رایج فرهنگی در دوره‌های مختلف از نسلی به نسل دیگر منتقل می‌گردد و نگرش‌های اهل قبور را در جامه‌هایی کاملا نوین و به‌روز شده، بقا و دوام می‌دهند.

نسرین پورهمرنگ – شرایط و فضای حاکم بر انتخابات چهاردهمین دوره‌ی ریاست جمهوری در ایران، از نخستین روزهای آغاز فرآیند انتخاب جدید در مقایسه با سه انتخابات پیشین (یک دوره ریاست جمهوری و دو دوره مجلس) متفاوت بود.

درگذشت ناگهانی رئیس جمهور دولت سیزدهم، فرآیند انشقاق در گروه‌های موسوم به جبهه‌ی انقلاب که از انتخابات اخیر مجلس(دوره‌ی دوازدهم)، آشکارتر شده بود، را شدت بخشید. در چنین شرایطی به نظر می‌رسید برای تصمیم‌گیرندگان اصلی و بالادستی نظام، تحکیم همبستگی نیروهای وفادار به نظام و تقویت امنیت داخلی کشور، از طریق مشارکت طیف‌های گسترده‌تری از نیروهای سیاسی و اجتماعی در روند اداره‌ی کشور و جای گرفتن در ساختارهای قدرت، از اهمیت و اولویت بیشتری برخوردار شده است. از اینرو تایید صلاحیت دستکم یک نفر از داوطلبان جناح اصلاح‌طلب دور از انتظار نبود و این انتظار به تحقق نیز پیوست.

به نظر رسید تصمیم‌گیرندگان بالادستی نظام این‌بار ترجیح دادند تا با به صحنه کشاندن دوباره‌ی رقبای دیرینه‌ی جناح اصولگرا، صحنه را به وزن‌کشی طیف‌های مختلف وفادار به نظام تبدیل نمایند. این وزن‌کشی ضمن این که فشار تصمیم‌گیری‌های مهم را از دوش سیاستگذاران بالادستی نظام کمتر می‌کند، فرصتی برای آشکار شدن وزن هریک از طیف‌های قدرت، در همین صحنه‌ی محدود شده اما عمومی رقابت فراهم می‌سازد تا در مهندسی ساختارهای بعدی، سهم احتمالی هریک از جناح‌ها به طور تقریبی مشخص گردد و بر زیاده‌خواهی‌های قابل پیش‌بینی هریک از طیف‌های قدرت در حد امکان لگام زده شود.

اما از بخش صحنه‌آرایان که بگذریم، «بازیگری دمکراتیک» در چنین نمایش‌هایی که از محدودیت‌ها و آرایه‌های از پیش تعیین شده نیز برخوردار است، از دشواری‌های مضاعفی برخوردار است. دستکم بخشی از این دشواری‌ها و چالش‌های مضاعف را باید در ساز و کارهای فرهنگی جست و جو کرد که بازیگران صحنه را بَرمی‌کشد و بر کُرسی می‌نشاند.

جدای از «ساختارهای قانونی» و «روابط عِلّی» کانون‌های قدرت، آنچه در این نوشتار مورد توجه قرار گرفته است آن بخش از اجزایی است که به ویژه در مقاطع خاص نقش‌های اساسی ایفا می‌کنند، بر روند حرکت دیگر اجزای ساز و کار قدرت تاثیر می‌گذارند، و چه بسا مکانیسم‌های جدیدی را وارد فرآیند تغییرات اجتماعی می‌کنند.

به طور مشخص صحبت از مردم و الگوهای متنوع و رایج بینش فرهنگی و عمل است، که در دوره‌های مختلف از نسلی به نسل دیگر منتقل می‌گردد؛ نسلی که چه بسا هیچ‌گونه ارتباط نسبی با پدران فکری خود نداشته باشد، اما بینش‌ها و نگرش‌های اهل قبور را در جامه‌هایی کاملا نوین و به‌روز شده، بقا و دوام می‌دهند.

 

– هزاره‌گرایی به مثابه تار و پود فرهنگی

«هزاره‌گرایی» به معنای اعتقاد به پایان قریب‌الوقوع نظم کنونی و پدیدار شدن مُعجزه‌وار حکومتی در غایت خوبی، هماهنگی و عدالت‌پیشگی در جامعه، تقریبا در همه‌ی فرهنگ‌های دینی و اجتماعی و جوامع مختلف دیده می‌شود. نارضایتی از وضعیت موجود و اعتقاد به وقوع دوره‌ای از حاکمیت، عدالت، صلح و رفاه، از مشخصه‌های تفکرات هزاره‌گرایان است. «هزاره‌گرایی» اگرچه اسم و عنوان گروه‌های مشخصی از بنیادگرایان مذهبی را شامل می‌شود، اما به واقع طیف‌هایی از این گونه تخیل در سبک نگرش و بینش بسیاری از مردم در جوامع مختلف جاری است. امید به فرارسیدن آینده‌ای بهتر، فروپاشی نظم موجود و برقراری حاکمیتی بدون عیب و نقص، چه بسا در تار و پود زیست فرهنگی و اجتماعی جوامع مختلف تنیده شده است. چنین انتظاری چه بسا لزوما معطوف زمان و مکان خاصی نباشد و از محتوای ایدئولوژیک مشخصی نیز برخوردار نباشد (ودر این صورت چه بسا بتواند مفید هم باشد)، اما از آنجایی که مکانیسم‌های اجتماعی بهبود و اصلاح را مورد توجه قرار نمی‌دهد، به واقع پای در مسیر تشدید نابسامانی‌های موجود می‌گذارد.

 

– در انتظار ظهور اَبَرانسان

با پیدایش دولت- ملت‌ها و استقرار حکومت‌های دمکراتیک، امر سیاست و تدبیر امور و کشورداری وارد حوزه‌ی عمومی جامعه شد و رفته رفته با تار و پود زندگی و معیشت روزمره‌ی مردم در جوامع مختلف عجین گردید. اما در جوامعی که به دلایل متعدد، در مسیر توسعه با دشواری، کٌندروی و بعضا عقبگرد مواجه بوده‌اند، ورود سیاست به حوزه‌ی عمومی خود یکی داستان است پر از آب چشم، که البته فرصت پرداختن بدان در این نوشتار نیست. اما ریشه‌دار بودن فرهنگ قهرمانی و پهلوانی و ظهور قهرمانان بی‌هماورد که از قدرت‌‌های خارق‌العاده برخوردارند، و با چشم برهم‌زدنی می‌توانند یک تنه مقابل تبعیض و بی‌عدالتی بایستند و همین که اراده نمایند می‌توانند همه‌چیز را در جایگاه عدل و انصاف بنشانند، سبب شده است تا توقع و انتظار از کسانی که طی فرآیندهای انتخاب عمومی بر کُرسی‌های قدرت می‌نشینند بسیار بالا رود. مردم به طور طبیعی در انتظار تماشای نمایش‌های خیره‌کننده از قهرمان صحنه هستند، اما در پایان نمایش اغلب با افسردگی صحنه‌ی تماشا را ترک می‌کنند؛ صحنه‌یی که بازیگرانش بدون تردید انسان هستند، نه اَبَرانسان.

 

– دستی از پرده برون آید و کاری بکند

امروز به یُمن پیشرفت‌های خیره‌کننده‌ی تکنولوژهای ارتباطاتی، بی‌شمار کُنشگر اجتماعی، فعال سیاسی، شهروند مطالبه‌گر و کاربر منتقد در شبکه‌های متعدد اجتماعی حضور یافته‌اند تا نگرش‌ها، دیدگاه‌ها، نقطه‌نظرات، نقدها و گلایه‌ها و تقکرات خود را با دیگران درمیان بگذارند.

اگرچه در گذشته کسانی که در صدر مجلس جای می‌گرفتند اندک و کسانی که گوش به خطابه می‌سپردند پُرشمار بودند، امروز آن دوران سپری گردیده و صدر و ذیل مجلس به سختی قابل تفکیک از یکدیگر است. چه بسیار کسان که خُطبه‌خوان شده‌اند و اغلب که همگان زبان به شِکوه و ناله و مرثیه می‌گشایند، و این میان کمتر کسی است که از راه‌کار و برنامه‌ای دقیق و شفاف برای چیستی و چگونگی عمل سخن به میان آورد. چه بسا برنامه‌ای نباشد و یا اگرهم باشد، در همهمه‌ی درهم‌آمیختگی صدر و ذیل مجلس دیگر کسی امکان بیان و یا همراهی و همدلی اهل مجلس را با خود پیدا نکند. در چنین شرایطی، ناخودآگاه و چه بسا به عنوان پیامدی طبیعی، جامعه دلخوش نماید که گُشایش کار در آینده‌ای نامعلوم محقق خواهد شد، از خود سلب مسئولیت نماید و در انتظار پدیداری ساختاری نوین و به صحنه آمدن ناگهانی سیاستمداران گِره‌گشایی باشد که همه‌ی آرزوهای ناکام مانده‌شان را جامه‌ی عمل خواهد پوشاند.

الگوهای رفتاری اشاره شده در کُنش‌های تعاملی بخش‌هایی از جامعه‌ی ایرانی و تاثیر آن بر مکانیسم‌های اجتماعی توسعه، مانع از آن می‌شود که بازیگری دمکراتیک در صحنه‌های سیاسی جامعه‌ی ایرانی آسانتر و سهل‌تر از استقرار خودِ ساخت‌های دمکراتیک باشد. چرا که بدون تردید ساخت‌‌ها چیزی نیستند جز الگوهای رفتاری پذیرفته شده‌ی جوامع؛ الگوهایی که بقا و دوام خود را از رفتارهای کُنشگران خود می‌گیرند و در دوره‌های مختلف به شیوه‌های گوناگون بازتولید می‌گردند.

برچسب ها :

ناموجود
ارسال نظر شما
مجموع نظرات : 0 در انتظار بررسی : 0 انتشار یافته : 0
  • نظرات ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط مدیران سایت منتشر خواهد شد.
  • نظراتی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
  • نظراتی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط با خبر باشد منتشر نخواهد شد.