به مناسبت «روزقلم»؛ «قلم» قویترین سلاح، بی‌صداترین سلاح
واکنشهای جهانی به خبر درگذشت استاد «محمدرضا شجریان»

واکنشهای جهانی به خبر درگذشت استاد «محمدرضا شجریان»

اختصاصی «هاتف‌خبر» – سیدایمان ضیابری – از او به عنوان «خسرو آواز ایران» یاد می‌کردند. هنرمندی بی‌بدیل که با عشق، تعهد و مهارت خود، موسیقی اصیل ایرانی را به تعالی رساند، به شعر و ادب فارسی جان تازه بخشید و سفیری شایسته برای فرهنگ و تمدن ایران در آوردگاههای جهانی بود. محمدرضا شجریان در غروب غمبار پنجشنبه ۱۷ مهر در بیمارستان جم تهران و پس از تحمل کردن دوران سخت بیماری، چشم از جهان فرو بست و نسلهای گوناگون مردم ایران، از سالخوردگانی که اولین اجراهای او در رادیو خراسان را به یاد می‌آورند تا جوانانی که در سالهای اخیر از حضور در کنسرت‌های او در داخل کشور محروم بودند و آثار استاد را از حافظه‌های برخط و اینترنتی دریافت می‌کردند و می‌شنیدند،‌ داغدار کرد.
اعلام خبر درگذشت استاد محمدرضا شجریان از سوی یادگار او، همایون شجریان، در رسانه‌های اجتماعی، تکانه‌ای بود که جامعه‌ی ایرانی را بهت‌زده کرد. همایون تنها به یک جمله بسنده کرد: «خاک پای مردم ایران به دیدار معشوق پرواز کرد.» نیاز به خطابه و سوگنامه‌ای نبود. عزای عمومی رخ نموده بود و حافظ امانتدار میراث موسیقی ایرانی، مرغ سحری که به آواز خوش گوشها را می‌نواخت و مردمانش به جز متانت، تواضع و خوشرویی از او به یاد ندارند، به دیگر سو سفر کرده بود.
اسطوره‌ی آواز ایرانی که به واسطه‌ی همدلی با مردمان سرزمینش، آماج بی‌مهری و محدودیتهای رنگ به رنگ واقع شده بود،‌ یک چهره‌ی بین المللی به شمار می‌رفت و فوت او بازتاب گسترده‌ای در رسانه‌های جهانی داشت؛‌ رسانه‌هایی که با انتشار گزارشهای مفصل و تصاویر تاثیرگذار از واکنش‌های مردم ایران به درگذشت محمدرضا شجریان، فقدان جبران‌ناپذیر فرهنگ و هنر ایران را ترسیم کردند و از مردی سخن گفتند که یک استوانه در سپهر موسیقی این جغرافیا به شمار می‌رفت و غیبت او حالا به وضوح احساس می‌شد.
در ادامه، نگاهی می‌اندازیم به آنچه که برخی از مهمترین رسانه‌های بین المللی در واکنش به درگذشت استاد محمدرضا شجریان نوشتند.

 

نیویورک تایمز، ۸ اکتبر ۲۰۲۰
خواننده‌ی موسیقی کلاسیک فارسی، محمدرضا شجریان، یک چهره‌ی برجسته در میان ایرانیان به واسطه‌ی هنرمندی و مواضع سیاسی‌اش، روز پنجشنبه در بیمارستانی در تهران درگذشت. او ۸۰ ساله بود و به مدت بیش از یک دهه با سرطان کلیه مبارزه کرد. فرزندش همایون شجریان، که او نیز یک خواننده‌ی موسیقی سنتی است، این خبر را در اینستاگرام خود با سطری که جایگاه یگانه‌ی آقای شجریان در قلب ایرانیان و نیز تواضع او را نشان می‌داد،‌ اعلام کرد: خاک پای مردم ایران به دیدار معشوق پرواز کرد.
جذبه‌‌ی آقای شجریان از نسلها و دسته‌های سیاسی فراتر می‌رفت و خبر درگذشت او موجی از اندوه ایرانیان سراسر جهان را به دنبال داشت. در تهران،‌ هزاران طرفدار او در خیابانهای منتهی به بیمارستانی که او در آنجا درگذشت، تجمع کردند – شهروندانی از همه‌ی سنین، که به دلیل همه‌گیری کرونا ماسکهایی بر صورت داشتند، و آشکارا اشک می‌ریختنتد و برخی از مشهورترین آوازهای او را همخوانی می‌کردند که برگرفته از شعر فارسی و پوشیده شده با استعاره‌های سیاسی بود.
مردم دست جمعی می خواندند: “مرغ سحر ناله سر کن؛ داغ مرا تازه‌تر کن… ای خدا، ای فلک، ای طبیعت؛ شام تاریک ما را سحر کن.”
ایرانیان در کشورهای مختلف به شبکه های اجتماعی روی آوردند تا موسیقی و تصاویر آقای شجریان را به همراه پیامهای تسلیت به یک ملت، به اشتراک بگذارند.
شیرین نشاط، هنرمند برجسته‌ی بین‌المللی، در گفت وگو با نیویورک‌تایمز گفت: “صدای ایران جان سپرد، مردی که نه تنها با قدرت موسیقی خود قلب هر ایرانی را به دست آورد بلکه در فضای بی‌عدالتی سیاسی، نیرویی برای شفابخشی بود.”
آقای شجریان در ۲۳ سپتامبر ۱۹۴۰ در شهر مشهد متولد شد. در کودکی،‌ آموزش دید تا قرائت قرآن با آهنگ را بیاموزد، و این جرقه‌ی علاقه‌ی او به موسیقی بود. در جوانی به تهران مهاجرت کرد، مدت کوتاهی معلم بود و زیر نظر استادان شناخته شده، به فراگیری موسیقی پرداخت. دستاوردهای فراوان او شامل دو جایزه از سازمان یونسکو در تجلیل از تاثیراتش بر موسیقی جهانی هستند:‌ مدال پیکاسو در سال ۱۹۹۹ و مدال موزارت در سال ۲۰۰۶٫ در سال ۲۰۱۰، رادیوی ملی آمریکا او را به عنوان یکی از “۵۰ صدای بزرگ جهان” برگزید. در سال ۲۰۱۴، نشان شوالیه‌ی لژیون دونور را از دولت فرانسه دریافت کرد.

 

گاردین،‌ ۸ اکتبر ۲۰۲۰
محمدرضا شجریان موسیقی سنتی ایران را با سبک آوازی خود جان تازه بخشید که با اشعار دیرپای آفریده شده برای آواز،‌ اوج می‌گرفت، پرواز می‌کرد و به کمال می‌رسید.
در مارچ سال ۲۰۱۶، او برای هوادارانش فاش کرد که مدت ۱۵ سال در ایران و خارج از ایران برای سرطان کلیه درمان دریافت می‌کند. وزرای فرهنگ و بهداشت ایران در آن زمان اعلام کردند که شرایط او را پیگیری خواهند کرد، که نشان از اهمیت وی داشت.
جهت‌گیری سیاسی او بسیاری را در ایران متعجب می‌کرد،‌ به ویژه جوانانی که معتقد بودند او آوازه‌خوان دورانهای قدیم است. او که زمانی نامش را تغییر داده بود تا از مخالفت پدر محافظه‌کارش با آواز خواندنش در امان باشد، جنبش ایران علیه شاه را پشتیبانی کرد. پیش از انقلاب سال ۱۹۷۹، از سمت خود در رادیوی دولتی استعفا داد.
پس از انقلاب، این صدای قدرتمند شجریان بود که مناجاتی را در لحظات پیش از غروب آفتاب در ماه رمضان زمزمه می‌کرد. او آن مناجات را بدون موسیقی می‌خواند، همانند اذانی که از مناره‌ی مسجد شنیده می‌شد، با بارانی از احساس که حتی وقتی از رادیوهای خش خش کننده‌ی قدیمی شنیده می‌شد، مو را بر بدن سیخ می‌کرد. در کنسرتهای پر شور و حرارتش، هواداران او را با گلبرگهای رز گلباران می کردند.

 

سی ان ان، ۹ اکتبر ۲۰۲۰
ایرانیان در سراسر دنیا حسابهای کاربری خود در شبکه‌های اجتماعی را با پیامهای تسلیت،‌ آوازها و اشعار اختصاص یافته به خواننده و آهنگساز افسانه‌ای ایرانی محمدرضا شجریان پر کردند که پنجشنبه‌ی گذشته به واسطه‌ی مشکلات ناشی از یک مبارزه‌ی درازمدت با سرطان کلیه، درگذشت.
فرید شفیع نوری موسیقیدان ایرانی آمریکایی در پستی در اینستاگرام نوشت: “بلبل ما به درخت دیگری پرواز کرده است.”
ویدیوهای منتشر شده روی توییتر نشان می‌دهد صدها طرفدار روبه روی بیمارستان جم در تهران، جایی که شجریان اوایل هفته‌ی گذشته بستری شده بود، جمع شدند و در واقع قرنطینه‌ی نصفه و نیمه‌ی اعمال شده در تهران پس از اینکه گزارش شد ایران بالاترین تعداد مبتلایان به ویروس کرونا از زمان آغاز همه‌گیری را ثبت کرده،‌ نادیده گرفتند.
بسیاری از آنها موبایلهای خود را بالای سر گرفته بودند، در حالی که جمعیت همصدا، آوازهای شجریان را می‌خواندند.
فرزند شجریان، همایون که خود یک موسیقیدان کلاسیک است، شب پنجشنبه از بیمارستان خارج شد و طرفداران را مورد خطاب قرار داد و گفت که پدرش در کنار آرامگاه شاعر فارسی‌گوی قرن نهم، فردوسی، دفن خواهد شد.
همایون گفت: “وقتی از من پرسیدند شایسته است پدرم به عنوان یک چهره‌ی ملی که جایگاه خود در تاریخ کشور را به دست آورده است، کجا دفن شود،‌ من گفتم در کنار فردوسی.”
او که به عنوان استاد بزرگ موسیقی سنتی ایرانی شناخته می‌شد، مورد احترام و علاقه‌ی طرفداران در سراسر ایران و جهان بود. شجریان فعالیت هنری خود را در ۱۹ سالگی آغاز کرد و در رادیو خراسان به اجرای برنامه پرداخت. در سال ۱۹۶۰، وی به یک چهره‌ی برجسته در موسیقی سنتی ایران تبدیل شده بود.
شجریان بر موسیقی ایرانی فولکلور،‌ کلاسیک و سبکهای سنتی موسیقی متمرکز بود و بعد از دانشگاه، زندگی خود را به یادگیری انواع شکلهای موسیقی ایرانی اختصاص داد از جمله آموختن اینکه چگونه سازهای ایرانی را بنوازد.
سفارت فرانسه در توییتی نوشت: ” محمدرضا شجریان واپسین آوازش را خواند. نغمه‌هاى خسرو آواز ایران تا ابد در یادمان خواهد ماند.”
کتایون، همسر شجریان، سه دخترش راحله،‌ مژگان و افسانه و دو پسرش همایون و رایان، بازماندگان او هستند.

پاسخی بگذارید